?

Log in

06 June 2008 @ 10:15 am
Drie weken lang, ongeveer toch, reisden wij in de voetsporen van Hermann Hesse. Zijn wedervaren bracht ons onder meer in zijn geboorteplaats Calw (Zwarte Woud), zijn woonplaatsen Gaienhofen (Bodensee) en Montagnola (Meer van Lugano) en talrijke inspiratieve plekken (van het Meer van Lugano tot het mondaine kuuroord Baden-Baden).
Een totaalverhaal zou te ver leiden. Misschien melden dat in het centrum Montagnola een huiselijk museum is opgericht en dat een bewegwijzerde wandelroute hier zowel langs zijn graf als langs de typische grotto voert waar Hesse graag met vrienden van een wijn met kaas of salami genoot. De Casa waarin hij woonde zijn helaas niet toegankelijk - Casa Rosa is door de Italiaanse industriëlen die het nu bewonen zelfs compleet van de buitenwereld afgeschermd. Erger nog was de mentaliteit van de gids van de geleide wandeling die meer aandacht had voor kerken en (andere) bijzaken dan voor leven en werk van de dichter-schilder-schrijver.
Interessanter in dat opzicht was het bezoek aan Calw, de geboorteplaats van Hesse aan het riviertje de Nagold. Voor Hesse was Calw het 'Urbild aller Menschenheimaten und Menschengeschicke'. In zijn werk komt Calw meermaals naar voor als het stadje 'Gebersau' en worden reële huizen, straten en gebeurtenissen herkenbaar beschreven. Het plaatselijke Hermann-Hesse-Zentrum representeert het leven van de schrijver in 9 afzonderlijke kamers met tal van beelden, documenten en objecten. Op een hogere verdieping bevindt zich een virtuele doe- en denkruimte: het 'Weltflechtwerk', waarin thema's en losse draden uit het werk van Hesse vernuftig kunnen worden vervlochten.
Om de zoveel tijd worden in Calw ook colloquia georganiseerd. Zo kon ik - op 1 mei 2008 - een lezing meemaken van Volker Michels, de beroemde editor van uitgeverij Suhrkamp, die jarenlang de onvergelijkbare stroom aan variante Hesse-publikaties coördineerde en becommentarieerde. De eindredacteur sprak over 'das Menschenbild' bij Hermann Hesse en benadrukte de zeer politieke ingesteldheid van de schrijver, die vandaag de dag nog te weinig wordt bemerkt en erkend. Essentieel bij Hesse vindt Volker Michels de gedachte dat de enkeling - als kunstenaar of auteur - de wereld naar hogere horizonten brengen moet. Maar dixit de scepticus Hesse - en hier horen we Friedrich Nietzsche tot leven komen - "tut ein anständiger Mensch keinen Schritt ohne Feinde zu kriegen". Zoals in het gedicht 'Gestutzte Eiche' (van juli 1919), bleef hij ondanks alle bittere ervaringen toch de hoop getrouw:

Wie haben sie dich, Baum, verschnitten
Wie stehst du fremd und sonderbar!
Wie hast du hundertmal gelitten,
Bis nichts in dir als Trotz und Wille war!
Ich bin wie du, mit dem verschittnen,
Gequälten Leben brach ich nicht
Und tauche täglich aus durchlittnen
Roheiten neu die Stirn ins Licht.
Was in mir weich und zart gewesen,
Hat mir die Welt zu Tod gehöhnt,
Doch unzerstörbar ist mein Wesen,
Ich bin zufrieden, bin versöhnt,
Geduldig neue Blätter treib ich
Aus ästen hundertmal zerspellt,
Und allem Weh zu Trotze bleib ich
Verliebt in die verrückte Welt.

Hermann Hesse zou daarna met regelmaat periodes van verbittering doorbijten. Zoals in dit gedicht verbeeld, zou hij telkens weigeren te breken en altijd weer de kruin naar het licht richten. Zo werd hij een voorbeeld en leermeester voor duizenden die zich als enkeling 'versneden' weten maar toch de hoop en de liefde niet opgeven. Hesse deed het evenwel op meer creatieve wijze - door 'geduldig neue Blätter' tot leven te brengen - dan zijn vele leerlingen in de massa. En ja, hoe moeten wij ons redden?
 
 
11 March 2008 @ 07:44 pm
"Hoe meer we van ons vergen of hoe meer onze taak op een bepaald ogenblik van ons vergt, des te meer zijn we aangewezen op de krachtbron van de meditatie, op de steeds hernieuwde verzoening van geest en ziel. En hoe intensiever een taak ons opeist, ons nu eens inspireert en in vervoering brengt, dan weer vermoeit en deprimeert, des te gemakkelijker kan het gebeuren dat wij deze bron verwaarlozen, zoals we, als we volledig in beslag worden genomen door geestelijk werk, ons lichaam verwaarlozen. De waarlijk groten in de wereldgeschiedenis hebben allen weten te mediteren of althans onbewust de weg gekend naar het doel van de meditatie. De anderen, ook de meest begaafden en sterksten zijn uiteindelijk allemaal mislukt en hebben het onderspit moeten delven, omdat hun taak of hun eerzuchtige droom hen zo beheerste dat ze er bezeten van werden, dat ze niet meer in staat waren zich van het moment los te maken en afstand te nemen."
 
 
25 February 2008 @ 10:11 pm
"Nooit kan er verzaakt worden te streven naar de verwezenlijking van de innigste droom, zelfs indien het bewustzijn ons begeleidt dat we zullen falen, want steeds willen we op zulke wijze falen dat we voor onszelf niet beschaamd hoeven te zijn."